Nieuw elan voor de eendenkooien in de Waddenregio

Ooit lagen er langs de randen van de Waddenzee zeker 142 eendenkooien. Eendenkooien horen bij het waddengebied. Het zijn identiteitsbepalende landschapselementen met grote cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Bovendien zijn het waardevolle biotopen voor veel dieren en planten.

Zes groene organisaties en de kooikersvereniging een verbond gesloten om de eendenkooien te behouden door ze allemaal een passende functie te geven. Zo ontstond de Kongsi van de eendenkooi.

Zolang een eendenkooi een vangende functie heeft, is behoud min of meer gegarandeerd. Om het vangrecht niet te verliezen, moet de kooi worden onderhouden.

De Kongsi

De Kongsi van de Eendenkooi wordt gevormd door Landschapsbeheer Friesland, Landschapsbeheer Groningen, Vereniging Natuurmonumenten, It Fryske Gea, Het Groninger Landschap, Staatsbosbeheer en de Kooikersvereniging. Deze organisaties hebben de handen ineen geslagen om de laatste kooien voor het Waddengebied te behouden. Eendenkooien behoren tot het culturele erfgoed van dit gebied. Niet voor niets werden de eerste kooien in de middeleeuwen in het Waddengebied aangelegd. Naast de vogelrijkdom van het Wad, dat op de trekroute van veel eenden ligt, nodigt het landschap uit tot de aanleg van een kooi. Met oneindig foerageergebied en specifieke zoetwaterplassen is aan de basisvoorwaarden voor een vangende kooi voldaan.

Wat is een eendenkooi?

Eendenkooien zijn oorspronkelijk ingericht voor het vangen van eenden voor consumptie of handel. Een kooi  bestaat uit een zoetwaterplas, omringd door een kooibos. De plas heeft één of meer vangpijpen;  smalle sloten, die uitmonden in een vanghokje. De kooiker lokt overvliegende eenden met makke  soortgenoten en zorgt er met zijn kooikerhond voor dat ze in een vangpijp en uiteindelijk in een  vanghokje terechtkomen. Rond een kooi geldt van oudsher het afpalingsrecht, dat anderen  verplicht zich binnen een bepaalde straal (meestal ruim 1000 meter) te onthouden van verstoring  van de eenden in de kooi.

Waardevolle biotopen

Eendenkooien hebben als groene oases in het open kustlandschap een grote landschappelijke waarde. Maar ook voor de natuur zijn ze van belang. Door de eeuwenlange humusvorming ontstond de ideale biotoop voor veel zeldzame planten en paddenstoelen. De rust in de kooi maakt de plas aantrekkelijk voor tal van watervogels. Het dichte struikgewas en de hoge bomen trekken veel soorten zang- en roofvogels. En voor zoogdieren als reeën en vleermuizen is de eendenkooi een perfecte schuilplaats.

Biografieën

Waardevol zijn ook de vele verhalen waarmee eendenkooien zijn omgeven. Een groot aantal kooien heeft al een eigen biografie. De ‘Kongsi van de Eendenkooi’ wil dat werk compleet maken en de verhalen van alle 29 resterende kooien optekenen, verzamelen en als bouwstenen beschikbaar stellen aan alle organisaties, ondernemers en bewoners die het verhaal van het Waddengebied levend willen houden en inzetten voor de ontwikkeling van het Waddengebied.

eendenkooi westpolderAmbacht behouden

Dit geldt ook voor het vakmanschap van de kooiker. Ook dat is cultuurhistorisch erfgoed en biedt
kansen voor vermarkting. Maar daarvoor dient het ambacht wel behouden te blijven. Alleen dan blijft de overdracht van de kennis van de
eeuwenoude vangmethode bewaard.

Educatie

Om draagvlak voor de toekomst te garanderen, werkt de kongsi samen met NME Centrum De
Klyster in Noordoost-Friesland, dat veel ervaring heeft in het ontwikkelingen van educatieve projecten en lesmateriaal voor het basisonderwijs. Dit centrum ontwikkelt een regio-overschrijdend programma over
eendenkooien.

Eendenkooien beleven

Een belangrijk doel van de ‘Kongsi van de Eendenkooi’ is het beleefbaar maken van de eendenkooien in het Waddengebied. Dit doet zij door per deelgebied te zorgen voor kooien met verschillende functies. Zo kan het verhaal van de eendenkooi per gebied worden verteld en beleefd. Vangende kooien leveren een mooi streekproduct, dat voorziet in de groeiende vraag naar ‘voedsel met een verhaal’. In excursiekooien kunnen bezoekers een kijkje achter de schermen nemen om te zien hoe een eendenkooi werkt. Daarnaast zal een aantal vangende kooien worden gebruikt voor natuuronderzoek (ringen van vogels). De combinatie van functies biedt kooieigenaren de mogelijkheid om arrangementen samen te stellen die een ‘totaalbeleving’ van de eendenkooi bieden.

Wilt u meer weten over het project ‘Kongsi van de eendenkooi’? Klik dan op de afbeelding hieronder en kijk op de website.

kongsi

 

waddenfonds
  • Kongsi van de Eendenkooi (afgerond)

  • Locatie: Waddengebied
  • Samenwerkingspartners: Landschapsbeheer Friesland, Landschap Noord-Holland, Vereniging Natuurmonumenten, It Fryske Gea, Het Groninger Landschap, Staatsbosbeheer en de Kooikersvereniging
  • Start: 1 juni 2015
  • Afgerond: 31 december 2018
  • Onze rol: Projectpartner, penvoerder
  • Mogelijk gemaakt door: Waddenfonds, provincies Groningen, Fryslân en Noord-Holland.